دِعبل خُزاعى زندگى پرفرازونشيب دعبل در دوران خلافت ننگين و ظالمانه‌ى نه تن از خلفاى جورپيشه عبّاسى ( منصور ، مهدى ، هادى ، هارون ، امين ، مأمون ، معتصم ، واثق و متوكّل ) سپرى شد . در اين دوره نزديك به يك قرن ، چهار امام از ائمه معصوم شيعه ( امام صادق ، امام كاظم ، امام رضا و امام جواد ( ع ) ) پس از آزار و شكنجه و تبعيد و حبس‌هاى طولانى به شهادت رسيدند . هم‌چنين در اين برهه از تاريخ اسلام ، خلفاى ستمگر عباسى علاوه بر شهادت امامان معصوم ( ع ) به قصد محو آثار اسلام و مكتب تشيّع دست به هر جنايتى زدند و قيام‌هاى شيعى را در برابر خلافت ضدّ دينى خود سركوب كردند و سران آنان را از بين بردند . اختلاف و نزاع بين امرا و فرزندان خلفا بر سر قدرت از ديگر مسائل دوره زندگى دعبل بود مانند درگيرى و جنگ محمّد امين و عبد اللّه مأمون بر سر تصاحب خلافت غاصبانه پدرشان هارون الرّشيد . قيامهاى غير شيعى چون قيام بابك خرّمدين در آذربايجان ، افشين در نيشابور و مازيار در طبرستان در مبارزه با قدرت حاكم و ستم‌گستر بنى عبّاس از ديگر قضاياى سياسى و اجتماعى اين دوره‌ى عباسى بود . شاعر ظلم‌ستيز شيعه دعبل خزاعى در چنين دوره‌ى پر از كشمكش‌هاى سياسى و اجتماعى پا به عرصه گيتى نهاد و بزرگ شد و در ميدان عقيده و ادب و ايمان و شعر به دفاع از حق برخاست و با سلاح شعر به نبرد با كج‌انديشان ، فرومايگان و خليفه‌هاى غاصب كمر همّت بست و آنان را رسوا ساخت و در حمايت از آل على ، مردانه پنجاه سال چوبه‌ى دار را به شوق شهادت بر دوش كشيد و تا پاى جان در صراط مستقيم ايستادگى كرد . دعبل با هجو خلفاى غاصب عباسى ، نه تنها يك حركت انقلابى و حماسى در تاريخ تشيّع ايجاد كرد بلكه با مدح خاندان پيامبر ( ص ) و على ( ع ) و با هجو و نكوهش دشمنان آنان به تحوّلى مثبت در عرصه‌ى شعر دست زد و در دوره‌ى افول ارزش‌هاى انسانى ، خلاف جريان مبتذل زمانه‌ى خود حركت كرد و به پاسدارى از قلمرو نورانى انديشه و انسانيّت و هنر و تعهّد و توحيد و خدامحورى قيام كرد . دعبل به عنوان شاعر متعهّد اهل بيت با ائمه اطهار زمانش به عنوان رهبران الهى و حقيقى امت ارتباط داشت و از سخن و رفتار و موضع‌گيرىهاى سياسى و اجتماعى آنان الهام مىگرفت . اشعار و احوال او اين مطلب را تاييد مىكند . دعبل نه تنها شاعر اهل بيت بلكه راوى حديث آنان بوده و از گروه شاعران محدّث به شمار مىآيد . « 1 » حب و بغض شاعر به شعر او غنا مىبخشد و تأثير و ارزش مضاعف به آن مىدهد و از نظر عاطفى به كمال نزديكتر مىكند . حب و بغض ، قهر و عشق و خشم از ويژگىهاى برجسته شعر شاعران متعهّد و ملتزم است و دعبل سمبل شاعران متعهّد شيعه است كه اين حقيقت در شعرش تجلّى درخشانى دارد . شعر و زندگى او نمونه بارز تولّى و تبرّى است و او والاترين نمونه‌ى شاعر شيعى است . او در ميان شاعران عرب به « تشيّع و هجو خلفا » « 2 » مشهور شده است . مقام علمى شاعر : بىشك دعبل را فقط يك شاعر بزرگ و صاحب سبك نمىتوان دانست بلكه علاوه بر نبوغ شعرى در علم

--> ( 1 ) - اصول كافى ؛ ج 1 ، ص 494 . ( 2 ) - الاغانى ؛ ج 2 ، ص 146 .